Cú sốc đồng yên: Khi carry trade bị đảo chiều, Bitcoin có thể mất gì?

Đêm 31/7, từ phòng giao dịch của quỹ ở Toronto, tôi nhìn thấy một điều kỳ lạ. Đồng yên Nhật bất ngờ tăng vọt, USD/JPY lao dốc khoảng 150 pips chỉ trong vài giờ. EUR/JPY giảm 130 pips, GBP/JPY mất 200 pips, còn CAD/JPY và AUD/JPY đều trượt khoảng 100 pips. Trên màn hình bên cạnh, Bitcoin – thứ mà nhiều người vẫn gọi là “vàng kỹ thuật số” – cũng đỏ lửa, mất gần 3% giá trị chỉ sau nửa giờ. Sự trùng hợp này không làm tôi ngạc nhiên. Tôi đã thấy nó quá nhiều lần rồi. Nhưng điều khiến tôi thực sự chú ý là cơ chế đằng sau nó: một đợt can thiệp tiền tệ tưởng chừng như chỉ ảnh hưởng đến ngoại hối, lại có thể tạo ra hiệu ứng domino mạnh mẽ lên thị trường crypto. Và lần này, nó khác. Để hiểu được chuyện gì đang xảy ra, chúng ta phải quay ngược lại hai thập kỷ. Nhật Bản từ lâu đã duy trì lãi suất gần bằng 0, thậm chí là âm, để khuyến khích vay mượn và chi tiêu. Các nhà đầu tư tổ chức, quỹ hedging và cả những nhà giao dịch cá nhân đã lợi dụng điều này để vay một lượng lớn đồng yên với chi phí gần như bằng không, sau đó chuyển sang các loại tiền tệ có lãi suất cao hơn hoặc đầu tư vào tài sản rủi ro trên toàn cầu. Đó là chiến lược carry trade kinh điển. Mỗi khi đồng yên yếu đi, giá trị khoản vay của họ giảm bớt, lợi nhuận tăng lên. Nhưng nếu đồng yên bất ngờ mạnh lên, họ buộc phải bán ra tài sản – từ cổ phiếu, trái phiếu, đến bitcoin – để mua lại đồng yên và trả nợ. Sự đảo chiều này, nếu ồ ạt, có thể gây ra một đợt thanh lý toàn thị trường. Hãy nhìn vào dữ liệu cụ thể từ đêm qua. Theo Bitget, USD/JPY đã giảm từ mức 153.80 xuống còn 152.30, một biên độ rất lớn đối với một đồng tiền chủ chốt. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở con số, mà nằm ở tốc độ. Trong vòng chưa đầy hai giờ, các vị thế carry trade trên toàn cầu bắt đầu bị tháo dỡ hàng loạt. Tôi gọi đó là “hiệu ứng hút chân không”: tiền không biến mất, nó chỉ bị hút về Nhật Bản. Khi thanh khoản rút khỏi thị trường, những tài sản có độ biến động cao như crypto sẽ hứng chịu đợt bán tháo mạnh nhất. Phiên giao dịch hôm đó, tổng thanh lý trên các sàn phái sinh lên tới hơn 600 triệu USD. Trong đó, gần 70% là các vị thế long. Điều này cho thấy rất nhiều nhà đầu tư đã bị bất ngờ. Nhưng cốt lõi của vấn đề không chỉ là thanh lý. Nó nằm ở tâm lý. Khi đồng yên mạnh lên, các nhà đầu tư Nhật Bản – những người nắm giữ một lượng lớn tài sản nước ngoài – bắt đầu lo sợ. Họ không bán vì họ muốn, mà vì họ phải bán. Trong một bài phân tích tôi viết hồi tháng 5, tôi đã ước tính rằng quy mô carry trade toàn cầu liên quan đến đồng yên có thể đạt 1.000 tỷ USD. Nếu đồng yên tăng 10% so với USD, các nhà đầu tư sẽ phải bán ra khoảng 100 tỷ USD tài sản để bù đắp khoản lỗ trên sổ sách. Và bạn biết không, dòng vốn 100 tỷ USD đó sẽ đi đâu? Nó sẽ không chờ ai cả. Nó sẽ chảy thẳng ra khỏi các thị trường mới nổi, khỏi trái phiếu, cổ phiếu, và tất nhiên là cả bitcoin. Một điều tôi nhận ra khi nhìn vào các đợt can thiệp yên trước đây: thị trường crypto thường phản ứng với độ trễ khoảng 35 phút. Đó là thời gian để các nhà giao dịch chuyển từ thị trường FX sang thị trường tiền mã hóa. Nhưng trong lần này, độ trễ chỉ còn vài phút. Sự kết nối giữa các thị trường đã trở nên chặt chẽ hơn bao giờ hết. Một phần là do các sàn giao dịch phi tập trung và các nhà tạo lập thị trường thuật toán hiện nay chạy bằng các mô hình arbitrage tự động. Chúng nhận diện được sự biến động của USD/JPY và lập tức đánh giá lại rủi ro thanh khoản của các tài sản khác. Kết quả là thị trường crypto không còn phản ứng với tin tức, mà phản ứng với sự phản ứng của tin tức. Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn bạn cân nhắc. Nhiều người cho rằng đồng yên mạnh lên là tin xấu cho tài sản rủi ro, và đúng là như vậy trong ngắn hạn. Nhưng nếu bạn nhìn xa hơn, một đồng yên mạnh có thể là yếu tố hỗ trợ cho Bitcoin. Vì sao? Vì khi Nhật Bản can thiệp để hãm đà tăng của đồng yên, họ phải in thêm một lượng lớn tiền tệ để bán ra. Điều này làm tăng cung tiền trên toàn cầu. Trong lịch sử, mỗi lần các ngân hàng trung ương in tiền để can thiệp thị trường, giá trị của các tài sản hữu hạn như bitcoin lại tăng lên trong dài hạn. Chúng ta đã thấy điều này với Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ, hay với Ngân hàng Trung ương châu Âu. Can thiệp tiền tệ không làm thay đổi bản chất của vấn đề, nó chỉ giúp trì hoãn ngày tận thế của tiền pháp định. Và Bitcoin, với nguồn cung cố định 21 triệu, chính là tấm gương phản chiếu sự mất giá đó. Nhưng khoan hãy vội lạc quan. Trước mắt, thị trường vẫn còn khá mong manh. Các quỹ ETF Bitcoin giao ngay trên thị trường Mỹ ghi nhận dòng tiền rút ròng khoảng 250 triệu USD trong ngày hôm nay, phần lớn đến từ các nhà đầu tư tổ chức châu Á. Điều này cho thấy áp lực bán vẫn còn. Nếu đồng yên tiếp tục tăng trong những tuần tới, nhiều khả năng chúng ta sẽ chứng kiến một đợt unwinding carry trade lớn hơn nữa. Một số quỹ đầu tư mà tôi biết đang chuẩn bị giảm đòn bẩy xuống mức thấp nhất trong hai năm. Họ không lo sợ về sự sụp đổ của crypto, họ chỉ lo sợ việc thiếu thanh khoản tạm thời. Đồng yên mạnh lên: đẹp mà đau, yêu mà sợ. Nó đẹp vì giúp người dân Nhật Bản mua hàng ngoại rẻ hơn, nhưng đau vì các nhà đầu tư toàn cầu phải gánh chịu. Nó đáng yêu vì thể hiện sự mạnh mẽ của một nền kinh tế lớn, nhưng đáng sợ vì nó cho thấy hệ thống tài chính toàn cầu vẫn mong manh ra sao. Trong suốt sự nghiệp của mình, tôi đã chứng kiến nhiều đợt biến động lớn: từ cuộc khủng hoảng năm 2020 đến sự sụp đổ của Terra Luna. Nhưng lần này, tôi cảm nhận được một điều khác. Đó là sự gắn kết chặt chẽ giữa các thị trường truyền thống và thị trường crypto đã đạt đến mức không thể tách rời. Carry trade là bài toán tưởng dễ mà khó. Nó dễ vì chỉ cần vay một đồng tiền có lãi suất thấp và mua một tài sản có lãi suất cao. Nó khó vì khi mọi thứ đảo chiều, cả những người thông minh nhất cũng không thể thoát ra kịp. Tôi nhớ một lần, khi tôi còn là nghiên cứu sinh, giáo sư của tôi đã từng nói với tôi rằng: “Thị trường không bao giờ khiến bạn phá sản vì bạn sai, mà vì bạn đúng nhưng quá sớm.” Câu nói đó ám ảnh tôi cho đến ngày nay. Mỗi lần tôi nghĩ mình hiểu về thị trường, nó lại cho tôi một bài học mới. Còn bây giờ, điều tôi chắc chắn nhất là Bitcoin không phải là nơi trú ẩn an toàn, mà là nơi phản chiếu những lo ngại của toàn hệ thống. Nó phản chiếu sự sợ hãi khi thanh khoản rút đi, phản chiếu lòng tham khi dòng tiền chảy vào, và phản chiếu sự bất lực của các ngân hàng trung ương khi chính sách tiền tệ bị giới hạn. Đồng yên chỉ là một trong những tấm gương đó. Nhưng nó là một tấm gương rất nhạy cảm. Liệu chúng ta có nên theo dõi EUR/JPY và GBP/JPY như những chỉ báo sớm cho thị trường crypto? Tôi nghĩ là có. Những cặp tiền này thường phản ánh chính xác hơn USD/JPY, bởi vì chúng cho thấy dòng tiền rủi ro đang xoay chuyển trên phạm vi toàn cầu chứ không chỉ ở Mỹ. Khi GBP/JPY giảm 200 pips trong một ngày, đó là dấu hiệu cho thấy các quỹ đầu tư ở London đang bán bớt tài sản để bảo vệ danh mục. Và London là một trong những trung tâm tài chính lớn nhất thế giới, nơi dòng vốn chảy vào crypto không hề nhỏ. Trong một báo cáo nội bộ tuần trước, tôi đã viết rằng nguy cơ lớn nhất đối với crypto không nằm ở quy định, không nằm ở công nghệ, mà nằm ở sự bất ổn của chính sách tiền tệ toàn cầu. Khi Nhật Bản can thiệp, khi Mỹ giữ lãi suất cao, khi châu Âu phải đối mặt với khủng hoảng năng lượng – tất cả những điều đó đều tạo ra những dòng chảy ngầm. Và dòng chảy ngầm đó luôn tìm đường đến những nơi yếu nhất. Trong ngắn hạn, nó có thể là một quốc gia mới nổi. Trong dài hạn, nó có thể chính là Bitcoin. Thị trường đang trong giai đoạn giảm, và tôi không thể nói với bạn rằng mọi thứ sẽ ổn trong một sớm một chiều. Nhưng tôi có thể nói với bạn rằng: nếu bạn hiểu được cơ chế carry trade, nếu bạn biết cách đọc các tín hiệu từ thị trường ngoại hối, bạn sẽ không bị bất ngờ trước những đợt thanh lý lớn. Tôi từng đứng nhìn danh mục của mình giảm 70% trong một tuần vào năm 2021 chỉ vì tôi không nhận ra rằng những gì xảy ra trên thị trường tiền tệ có thể tác động mạnh mẽ đến NFT và các tài sản kỹ thuật số. Đó là bài học đắt giá nhất trong đời tôi. Bây giờ, khi nhìn lại, tôi không hối tiếc vì những mất mát đó. Nó giúp tôi hiểu rằng sự sống còn trong thị trường không phải là dự đoán đúng hướng đi, mà là biết quản lý rủi ro khi hướng đi đó bất ngờ đổi chiều. Đồng yên, bitcoin, và tất cả những gì giữa chúng – đó là một câu chuyện vẫn đang được viết. Và tôi chỉ hy vọng rằng qua bài viết này, bạn sẽ có thêm một công cụ để đọc bản đồ trước khi ra khơi.