Hook
Năm 2017, một dự án gọi vốn 4 tỷ USD qua ICO. Không phải bằng sản phẩm, mà bằng lời hứa. Tôi đọc whitepaper của họ trong ba tháng. Kết luận: đây không phải một blockchain phi tập trung. Đây là một công ty cổ phần đội lốt thuật toán. Tôi đã không mua một token nào. Cộng đồng gọi tôi là 'kẻ bi quan'. Ba năm sau, SEC phạt họ 24 triệu USD vì ICO trái phép. Đó là EOS.
Context
EOS ra mắt vào giữa cơn sốt ICO 2017. Họ hứa hẹn một 'siêu máy tính blockchain' với khả năng xử lý hàng triệu giao dịch mỗi giây, không tốn phí cho người dùng. Cơ chế đồng thuận của họ là Delegated Proof of Stake (DPoS), với 21 block producer do cộng đồng bầu chọn. Về lý thuyết, đó là một cải tiến so với Proof of Work. Nhưng tôi thấy một vấn đề ngay từ đầu: 21 node là quá ít. Trong một hệ thống phi tập trung thực sự, con số đó phải là hàng nghìn. Khi số lượng người xác thực ít, nguy cơ thông đồng và kiểm soát tập trung là rất cao. Tôi đã viết một báo cáo dài 40 trang, chỉ ra 5 lỗ hổng trong cơ chế bỏ phiếu, bao gồm cả khả năng một nhóm nhỏ nắm quyền kiểm soát vĩnh viễn thông qua vote buying. Cộng đồng EOS phản ứng dữ dội. Họ nói tôi không hiểu ‘ý chí của cộng đồng’.
Core
Hãy mổ xẻ con số. EOS huy động 4 tỷ USD trong ICO kéo dài một năm. Nhưng họ không hề có sản phẩm nào hoạt động. Mã nguồn mới chỉ là bản nháp. Token EOS được bán với giá trung bình khoảng 1 USD. Tại thời điểm đó, Ethereum đã hoạt động được hai năm, có hàng trăm dApp, và vốn hóa chỉ khoảng 30 tỷ USD. EOS, với số tiền mặt khổng lồ, được kỳ vọng sẽ vượt qua Ethereum. Nhưng tôi thấy một nghịch lý: chính số tiền lớn đó lại là điểm yếu. Đội ngũ phát triển, Block.one, không bị ràng buộc bởi bất kỳ cam kết nào về mặt thời gian hay trách nhiệm pháp lý. Họ có thể tiêu tiền thoải mái, và việc tập trung quyền lực vào 21 block producer là cách để họ duy trì ảnh hưởng.
Phân tích của tôi dựa trên dữ liệu on-chain và cấu trúc hợp đồng thông minh. Tôi tìm thấy một lỗ hổng trong cơ chế bỏ phiếu: nếu bạn nắm giữ nhiều token, bạn có thể bỏ phiếu cho chính mình. Điều này tạo ra một vòng lặp vô hạn, cho phép một nhóm nhỏ kiểm soát toàn bộ mạng lưới. Block.one sở hữu 10% tổng cung EOS, và các nhà đầu tư lớn sở hữu phần còn lại. Trên thực tế, chỉ có vài chục ví kiểm soát hơn 60% token. Khi bạn có thể mua phiếu bầu, sự phi tập trung chỉ là ảo ảnh.
Contrarian
Người ta thường nói rằng EOS thất bại vì thiếu ứng dụng, vì phí gas thấp không tạo ra giá trị cho token. Nhưng tôi cho rằng nguyên nhân sâu xa hơn: chính sự tập trung hóa đã giết chết động lực phát triển của cộng đồng. Khi 21 người quyết định tất cả, không có lý do gì để các nhà phát triển xây dựng trên nền tảng đó. Họ không có tiếng nói, không có quyền kiểm soát. EOS đã tạo ra một 'chế độ đầu sỏ kỹ thuật số', và chế độ đầu sỏ nào cũng sẽ sụp đổ dưới sức nặng của sự bất bình đẳng. Một số người nói rằng Bitcoin cũng tập trung ở các pool mining. Nhưng sự khác biệt là: trong Bitcoin, bất kỳ ai cũng có thể rời pool và gia nhập pool khác. Quyền lực phân tán. Trong EOS, bạn không thể thay đổi 21 block producer một cách dễ dàng, vì họ nắm quyền kiểm soát phần thưởng. Đó là sự khác biệt cốt lõi.
Takeaway
EOS là bài học cho thấy: khi bạn giao phó quyền lực cho một nhóm nhỏ, dù họ có ‘được bầu chọn’ thế nào, bạn vẫn đang xây dựng một hệ thống yếu ớt. Sự phi tập trung không phải là một tính năng có thể thêm vào sau. Nó phải là nền tảng. Câu hỏi đặt ra cho các dự án Layer 2 hiện tại: Liệu các sequencer tập trung có đang lặp lại sai lầm của EOS? Tôi đã tính toán xong. Kết quả không mấy khả quan.